เจาะลึก "ความยากในการขุดบิตคอยน์" (Bitcoin Mining Difficulty) ที่มือใหม่ไม่รู้



      เวลาเราติดตามข่าวสารคริปโตเคอร์เรนซี เรามักจะได้ยินคำว่า "ความยากในการขุดบิตคอยน์ปรับตัวลดลง" หรือ "กำลังขุดพุ่งสูงขึ้น" สำหรับคนที่เพิ่งเริ่มต้นศึกษาอาจจะสงสัยว่า การขุดบิตคอยน์มีความยากด้วยหรือ? แล้วใครเป็นคนกำหนดความยากนี้?

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจกลไกอัจฉริยะที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังบิตคอยน์แบบทีละขั้นตอน โดยไม่ต้องมีพื้นฐานทางเทคนิคก็สามารถเข้าใจได้



1. ปูพื้นฐาน: การขุดบิตคอยน์ (Bitcoin Mining) คืออะไร?
      ก่อนจะไปถึง "ความยาก" เราต้องเข้าใจก่อนว่าการขุดบิตคอยน์ไม่ใช่การเอาเสียมไปขุดดิน แต่คือ "การใช้คอมพิวเตอร์สุ่มถอดรหัสทางคณิตศาสตร์"
      ระบบของบิตคอยน์ไม่มีธนาคารกลางมาคอยตรวจสอบการโอนเงิน ระบบจึงต้องพึ่งพาคอมพิวเตอร์ของคนทั่วโลก (ที่เรียกว่า "นักขุด" หรือ Miner) มาช่วยกันตรวจสอบและยืนยันธุรกรรม โดยนักขุดจะต้องแข่งกันให้คอมพิวเตอร์เดารหัสผ่านให้ถูกต้อง ใครที่เดาถูกเป็นคนแรก จะได้สิทธิ์ในการแพ็กข้อมูลธุรกรรมนั้นลงในกล่อง (ที่เรียกว่า Block) และได้รับ "บิตคอยน์เกิดใหม่" เป็นของรางวัล

2. ทำไมต้องมี "ความยาก" (Difficulty)?
      เป้าหมายหลักที่ ซาโตชิ นากาโมโตะ (ผู้สร้างบิตคอยน์) ออกแบบไว้คือ: ระบบจะต้องสร้างบล็อกใหม่ (แจกรางวัล) ให้ได้ในเวลา "เฉลี่ย 10 นาทีต่อ 1 บล็อก" เสมอ ไม่ว่าจะมีคนเข้ามาขุดน้อยหรือมากก็ตาม
ปัญหาคือ คอมพิวเตอร์บนโลกนี้มีจำนวนเพิ่มขึ้นและเก่งขึ้นเรื่อยๆ
      •    ถ้ามีคนมาขุดน้อย: คอมพิวเตอร์น้อย เดารหัสผ่านช้า อาจจะใช้เวลา 20 นาทีถึงจะเดาถูก
      •    ถ้ามีคนมาขุดเยอะ: คอมพิวเตอร์เก่งๆ เต็มไปหมด ช่วยกันเดารหัสผ่าน อาจจะใช้เวลาแค่ 1 นาทีก็เดาถูกแล้ว
หากปล่อยไว้แบบนี้ ระบบบิตคอยน์จะรวน เพราะเหรียญจะถูกผลิตออกมาเร็วเกินไปหรือช้าเกินไป จึงเกิดระบบที่เรียกว่า Bitcoin Mining Difficulty (ความยากในการขุด) ขึ้นมาเพื่อเป็น "ตัวควบคุมสมดุล" ของระบบ

3. ระบบความยากทำงานอย่างไร? (เปรียบเทียบให้เห็นภาพ)
ลองจินตนาการว่า เครือข่ายบิตคอยน์ คือ คุณครู และ นักขุดบิตคอยน์ คือ นักเรียน
คุณครูมีโจทย์เลขให้นักเรียนทำ โดยมีกฎกติกาว่า "นักเรียนทั้งห้องต้องช่วยกันแก้โจทย์นี้ให้เสร็จภายในเวลา 10 นาทีพอดี"
      •    กรณีที่ 1: วันนี้มีนักเรียนในห้องแค่ 10 คน คุณครูจึงออกโจทย์บวกเลขง่ายๆ เพื่อให้ 10 คนนี้ใช้เวลาทำ 10 นาทีพอดี
      •    กรณีที่ 2: วันต่อมา มีนักเรียนหัวกะทิย้ายเข้ามาเพิ่มเป็น 1,000 คน ถ้าครูให้โจทย์บวกเลขแบบเดิม นักเรียนพันคนจะแก้โจทย์เสร็จในเวลาแค่ 10 วินาที (เร็วเกินไป)
      •    วิธีแก้ปัญหาของคุณครู (การปรับความยาก): เมื่อครูเห็นว่านักเรียนเก่งขึ้น (กำลังขุดเพิ่มขึ้น) ครูจึง "เพิ่มความยาก" ของโจทย์ เปลี่ยนจากบวกเลขธรรมดา เป็นโจทย์แคลคูลัสสุดหิน เพื่อบีบให้นักเรียน 1,000 คนนี้ ต้องใช้เวลา 10 นาทีเท่าเดิมในการแก้โจทย์
      ในทางกลับกัน ถ้านักเรียนรู้สึกว่าโจทย์ยากเกินไปแล้วพากันลาออก (นักขุดปิดเครื่องเพราะขาดทุน) ครูเห็นว่าคนเหลือน้อยและทำข้อสอบไม่ทันแน่ๆ ครูก็จะ "ลดความยาก" ของโจทย์ลง เพื่อให้คนที่เหลืออยู่ยังคงทำข้อสอบเสร็จใน 10 นาทีได้

4. กฎเหล็ก 2,016 บล็อก
      ระบบบิตคอยน์ไม่ได้ปรับความยากทุกวัน หรือทุกนาที แต่ถูกเขียนโปรแกรมไว้ให้ "ปรับความยากอัตโนมัติ ทุกๆ 2,016 บล็อก"
      หากใช้เวลา 10 นาทีต่อ 1 บล็อก จะใช้เวลาประมาณ 14 วัน (2 สัปดาห์) ในการปรับสมดุลหนึ่งครั้ง
ระบบจะเช็กสถิติย้อนหลังว่า ใน 2,016 บล็อกที่ผ่านมา นักขุดใช้เวลาเฉลี่ยกี่นาที?
      •    ถ้าเร็วกว่า 10 นาที แปลว่าคนขุดเยอะไป ➡️ ระบบจะเพิ่มความยาก (Difficulty ⬆️)
      •    ถ้าช้ากว่า 10 นาที แปลว่าคนขุดน้อยไป ➡️ ระบบจะลดความยาก (Difficulty ⬇️)

5. ความยากส่งผลต่อใครบ้าง?
ตัวเลขนี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อ "ต้นทุนและกำไรของนักขุด" (Miners)
      •    เมื่อความยากเพิ่มขึ้น: นักขุดต้องใช้เครื่องคอมพิวเตอร์ที่สเปกแรงขึ้น และจ่ายค่าไฟแพงขึ้น เพื่อให้ได้บิตคอยน์เท่าเดิม หากราคาเหรียญในตลาดไม่ได้สูงขึ้นตาม นักขุดรายย่อยหรือเครื่องรุ่นเก่าอาจทนแบกรับต้นทุนไม่ไหวจนต้องปิดตัวลง
      •    เมื่อความยากลดลง: เปรียบเสมือนการต่อลมหายใจให้นักขุด เพราะคู่แข่งในระบบน้อยลง โจทย์ง่ายขึ้น โอกาสที่คอมพิวเตอร์ของพวกเขาจะสุ่มรหัสถูกและได้รับรางวัลก็มีมากขึ้น

ตัวอย่างจากสถานการณ์จริง:



      จากข่าวล่าสุดที่ระบุว่า ความยากการขุดบิตคอยน์ปรับลดลง 0.03% (เป็นการลดน้อยที่สุดของปี) สะท้อนให้เห็นว่า "กำลังขุดโดยรวมของทั้งโลกไม่ได้หายไปไหน" และอยู่ในจุดที่ค่อนข้างสมดุล นักขุดยังคงแข่งขันกันตามปกติ และรายได้จากการขุด (Hashprice) ยังอยู่ในจุดที่ทรงตัวราวๆ 40 ดอลลาร์ต่อหน่วยกำลังขุด ซึ่งแปลว่าธุรกิจเหมืองขุดระดับโลกยังคงดำเนินต่อไปได้ตามปกตินั่นเอง

สรุป
    "ความยากในการขุดบิตคอยน์" คือ กลไกอัตโนมัติที่คอยเพิ่มหรือลดความยากของรหัสผ่านทางคณิตศาสตร์ เพื่อรักษาสมดุลให้ระบบแจกรางวัลบิตคอยน์ใหม่ทุกๆ 10 นาทีเสมอ ไม่ว่าบนโลกนี้จะมีเครื่องขุดเปิดทำงานอยู่กี่ล้านเครื่องก็ตาม นับเป็นความอัจฉริยะของโค้ดที่ทำให้บิตคอยน์อยู่รอดและเสถียรมาได้จนถึงทุกวันนี้

เงินล้นโลกแต่คริปโตสะดุด"ความลับเบื้องหลังตัวเลขปริมาณเงินที่นักลงทุนอาจเข้าใจ"



    แม้ว่าปริมาณเงินหมุนเวียน (M2) ใน 4 ระบบเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในโลกจะพุ่งทะยานสู่ระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 103.66 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในเดือนสิงหาคม แต่ราคาของสินทรัพย์ทางเลือกอย่าง Bitcoin กลับปรับตัวลดลงราว 33% จากจุดสูงสุดในเดือนตุลาคม และราคาทองคำก็อยู่ในสภาวะร่วงลงเช่นกัน
      ปรากฏการณ์นี้ขัดแย้งกับความเชื่อของนักลงทุนส่วนใหญ่ที่มองว่า "การเพิ่มขึ้นของปริมาณเงินจะดันให้ราคาสินทรัพย์เสี่ยงและสินทรัพย์ป้องกันเงินเฟ้อสูงขึ้น"

สาเหตุที่แท้จริงเบื้องหลังสถานการณ์นี้สามารถอธิบายได้อย่างละเอียดผ่านปัจจัยเชิงโครงสร้าง 3 ประการ ดังนี้



1. สถิติปริมาณเงินที่พุ่งสูงขึ้น เป็นผลจาก "ค่าเงินดอลลาร์อ่อนค่า" มากกว่าการพิมพ์เงินเพิ่ม
    ตัวเลขปริมาณเงิน 103.66 ล้านล้านดอลลาร์นั้นมาจากการคำนวณมูลค่า M2 (เงินสด เงินฝาก และเงินออมสภาพคล่องสูง) ของสหรัฐอเมริกา ยูโรโซน จีน และญี่ปุ่น โดยแปลงเป็นสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐฯ
หากมองด้วยสกุลเงินดอลลาร์ ปริมาณเงินเติบโตขึ้นถึง 8% เมื่อเทียบกับปีที่แล้ว
      แต่หากคำนวณด้วยอัตราแลกเปลี่ยนคงที่ อัตราการเติบโตที่แท้จริงจะอยู่ที่ประมาณ 4.5% เท่านั้น ซึ่งถือเป็นเพียง 1 ใน 3 ของช่วงที่ปริมาณเงินเติบโตสูงสุดในปี 2021
      ข้อมูลระดับประเทศแสดงให้เห็นว่าปริมาณเงินไม่ได้พุ่งพรวดในทุกภูมิภาค: สหรัฐฯ เติบโต 5.7% (แตะ 23.34 ล้านล้านดอลลาร์), จีนเติบโต 7.5%, ยูโรโซนขยายตัว 3.5% ในขณะที่ญี่ปุ่นกลับมีปริมาณเงินลดลงเล็กน้อย
      นอกจากนี้ ธนาคารกลางสหรัฐฯ (Fed) ไม่ได้ทำการพิมพ์เงินอัดฉีดระบบครั้งใหญ่ โดยงบดุลของ Fed เพิ่มขึ้นเพียง 1.41 แสนล้านดอลลาร์ในช่วงหนึ่งปีที่ผ่านมา

      "ข้อมูลปริมาณเงินที่สูงเป็นประวัติการณ์นี้ อ้างอิงจากตัวเลขของ MacroMicro ซึ่งทำหน้าที่ติดตามข้อมูล M2 (ประกอบด้วยเงินสด เงินฝากธนาคาร และเงินออมสภาพคล่องสูง) ของ 4 ระบบเศรษฐกิจหลัก ได้แก่ สหรัฐอเมริกา ยูโรโซน จีน และญี่ปุ่น
      หากสังเกตจากกราฟ แท่งสีเขียว จะเห็นชัดเจนว่าปริมาณเงินรวมที่แปลงเป็นค่าเงินดอลลาร์สหรัฐฯ (USD) ได้พุ่งแตะจุดสูงสุดใหม่ที่ 103.66 ล้านล้านดอลลาร์ในเดือนสิงหาคม อย่างไรก็ตาม จุดสังเกตสำคัญอยู่ที่ส่วนต่างระหว่าง เส้นสีแดง (การเติบโตในสกุลเงิน USD ที่ 8%) และ เส้นสีฟ้า (การเติบโตด้วยอัตราแลกเปลี่ยนคงที่ ที่ 4.5%) ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันว่า สถิติใหม่นี้เกิดจากภาวะดอลลาร์อ่อนค่าเป็นหลัก ไม่ใช่การเร่งอัดฉีดเม็ดเงินใหม่เข้าสู่ระบบ"


กราฟเปรียบเทียบปริมาณเงิน M2 ทั่วโลก (World M2 Money Supply) และอัตราการเติบโตแบบรายปี ข้อมูลจาก MacroMicro.me

2. Bitcoin เคลื่อนไหวตาม "อัตราเร่ง (Growth Rate)" ไม่ใช่ "ปริมาณรวม (Total Volume)" ของเงิน
    จากข้อมูลในอดีต อ้างอิงแหล่งข่าวคริปโตต่างประเทศ ราคา Bitcoin มักจะพุ่งขึ้นทำจุดสูงสุดในช่วงที่อัตราการเติบโตของปริมาณเงิน (M2) เร่งตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว (เช่นในปี 2017, 2021 และ 2025) และจะปรับตัวลงทำจุดต่ำสุดเมื่ออัตราการเติบโตของเงินติดลบ
      การศึกษาของนักวิเคราะห์มหภาค Lyn Alden ชี้ให้เห็นว่า การเคลื่อนไหวของราคา Bitcoin สอดคล้องกับปริมาณเงิน M2 ทั่วโลกถึง 83%
      อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ช่วงปลายปี 2025 เป็นต้นมา "อัตราการเติบโต" ของ M2 เริ่มชะลอตัวลง แม้ "ปริมาณรวม" จะสูงทำสถิติก็ตาม การชะลอตัวของอัตราเร่งนี้จึงเป็นคำอธิบายที่ชัดเจนว่าทำไมราคา Bitcoin ในปัจจุบันที่ระดับ 84,650 ดอลลาร์ จึงมีสภาวะทรงตัวค่อนไปทางอ่อนแอ

3. ต้นทุนทางการเงิน (Cost of Money) และผลตอบแทนพันธบัตรที่สูงขึ้น
    สภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจระดับมหภาคกำลังสร้างแรงกดดันต่อสินทรัพย์ที่ไม่มีผลตอบแทนในตัวเอง (Non-yielding assets) อย่างทองคำและคริปโตเคอร์เรนซี
      ดอกเบี้ยและเงินเฟ้อ: Fed เพิ่งปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยเป็น 3.75% - 4% เมื่อกลางเดือนกันยายนที่ผ่านมาเพื่อสู้กับเงินเฟ้อ (CPI อยู่ที่ 3.4%) ขณะที่ราคาน้ำมันก็พุ่งเข้าใกล้ระดับ 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล
      ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาล (Bond Yield): พันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ อายุ 10 ปี ให้ผลตอบแทนพุ่งสูงถึง 5.225% ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่ปี 2007
      เมื่อนักลงทุนสามารถรับผลตอบแทนกว่า 5% ได้อย่างปลอดภัยจากการถือพันธบัตร ความน่าสนใจในการถือครองทองคำจึงลดลง ส่งผลให้ราคาทองคำร่วงลงมาที่ 4,163 ดอลลาร์ (ลดลงเกือบ 26% จากจุดสูงสุดในเดือนมกราคม)
    ในทางกลับกัน ตลาดหุ้นอย่างดัชนี S&P 500 กลับยังยืนหยัดแข็งแกร่งอยู่ที่ระดับ 7,743 จุดได้ เนื่องจากได้รับแรงหนุนจากผลประกอบการเชิงบวกของกลุ่มหุ้นเทคโนโลยี

สถานการณ์ในปัจจุบันสะท้อนให้เห็นว่า ปริมาณเงินในระบบที่สูงเป็นประวัติการณ์เพียงปัจจัยเดียว ไม่เพียงพอที่จะผลักดันให้สินทรัพย์เสี่ยงปรับตัวขึ้นได้ สัญญาณสำคัญที่นักลงทุนต้องจับตาในระยะถัดไปคือ อัตราการเติบโตของปริมาณเงิน (M2 Growth) จะกลับมาเร่งตัวขึ้นอีกครั้งหรือไม่ และผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลจะเริ่มปรับตัวลดลงเมื่อใด ซึ่งสองปัจจัยนี้จะเป็นกุญแจสำคัญที่เปิดทางให้ราคา Bitcoin และทองคำกลับมาเป็นขาขึ้นได้อีกครั้ง

MicroStrategy คืออะไร และเกี่ยวข้องกับวงการคริปโตอย่างไร
      MicroStrategy (MSTR) คือ บริษัทมหาชนในสหรัฐอเมริกาที่เริ่มต้นธุรกิจจากการพัฒนาซอฟต์แวร์วิเคราะห์ข้อมูลองค์กร (Business Intelligence) ก่อตั้งโดย Michael Saylor แต่ปัจจุบันบริษัทนี้เป็นที่รู้จักในระดับสากลในฐานะ บริษัทจดทะเบียนที่ถือครอง Bitcoin มากที่สุดในโลก


Michael Saylor ผู้ผลักดันกลยุทธ์ Bitcoin. แหล่งที่มา Bloomberg  Bloomberg via Getty Images

ความเกี่ยวข้องของ MicroStrategy กับวงการคริปโต



มีกลไกและประเด็นสำคัญดังนี้:
      ผู้ริเริ่มการใช้ Bitcoin เป็นทุนสำรอง: ในช่วงกลางปี 2020 นำโดย Michael Saylor บริษัทได้ตัดสินใจแปลงเงินสดสำรองในคลังไปซื้อ Bitcoin เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากการเสื่อมค่าของเงินตรา (เงินเฟ้อ) และประกาศให้ Bitcoin เป็นสินทรัพย์สำรองหลัก (Primary Treasury Reserve Asset) ขององค์กร
    กลยุทธ์ระดมทุนเพื่อซื้อคริปโตโดยเฉพาะ: MicroStrategy ไม่ได้ใช้เพียงกระแสเงินสดจากธุรกิจซอฟต์แวร์มาซื้อ แต่ใช้กลยุทธ์เชิงรุกด้านวิศวกรรมทางการเงิน เช่น การกู้ยืมเงินผ่านการออกหุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Notes) และการเสนอขายหุ้นเพิ่มทุน (ATM Offerings) เพื่อนำเงินที่ระดมทุนได้ทั้งหมดไปกว้านซื้อ Bitcoin มาเก็บสะสมอย่างต่อเนื่อง
    หุ้น MSTR กลายเป็นตัวแทน (Proxy) ของ Bitcoin: เนื่องจากบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ NASDAQ กองทุนหรือนักลงทุนสถาบันที่มีกฎข้อบังคับไม่ให้ถือครองคริปโตเคอร์เรนซีโดยตรง จึงเลือกวิธีซื้อหุ้นของ MicroStrategy แทน ส่งผลให้ราคาหุ้นของบริษัทผูกติดและเคลื่อนไหวสอดคล้องกับราคาของ Bitcoin อย่างมีนัยสำคัญ
      การส่งสัญญาณผ่าน "สีส้ม": สีส้มคือสีสัญลักษณ์ของ Bitcoin ตามที่ข่าวระบุ Saylor มักจะใช้โซเชียลมีเดียโพสต์ภาพกราฟหรือคำใบ้ที่เน้นสีส้ม หนึ่งวันก่อนที่บริษัทจะต้องยื่นเอกสาร (SEC Filings) ต่อสำนักงาน ก.ล.ต. สหรัฐฯ เพื่อประกาศการเข้าซื้อ Bitcoin ล็อตใหม่
    ปัจจุบันภาพลักษณ์และการดำเนินงานของ MicroStrategy ได้เปลี่ยนผ่านไปสู่การเป็น บริษัทพัฒนาและถือครอง Bitcoin (Bitcoin Development Company) อย่างเต็มตัว โดยใช้เครื่องมือทางการเงินในตลาดหุ้นดั้งเดิมมาเป็นฟันเฟืองในการขยายพอร์ตคริปโตของตนเองอย่างดุดัน